Chòi mòi (Antidesma ghaesembilla Gaertn.) là loài thực vật thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) phân bố rộng rãi ở Việt Nam và nhiều khu vực nhiệt đới châu Á. Cây thường mọc hoang ở ven rừng, rừng ẩm và rừng thưa, ưa điều kiện nóng ẩm và ánh sáng. Trong y học cổ truyền, các bộ phận của cây như lá, vỏ, quả và hoa được sử dụng với nhiều mục đích như hỗ trợ tiêu hóa, điều hòa kinh nguyệt và giảm đau.
Tổng quan
Tên gọi khác: chu mòi, châm mòi, chua mòi, chóp mòi, mà ca, xô con
Tên khoa học: Antidesma ghaesembilla Gaertn.
Họ thực vật: Euphorbiaceae - họ Thầu dầu
Phân bố và sinh thái: phổ biến ở khắp nơi tại Việt Nam. Cây còn được tìm thấy ở một số nước khác như Nam Trung Quốc, Himalaya, Indonesia, Malaysia,...
Chòi mòi là loài ưa sáng và ưa ẩm. Cây thường mọc hoang ở ven rừng, rừng ẩm, rừng thưa và rừng thường xanh ở độ cao từ 300 đến 1500 mét.
Đặc điểm thực vật
Cây gỗ, chiều cao khoảng 3 đến 8 mét. Cành cây cong, trên bề mặt có phủ một lớp lông thưa, sau đó biến mất theo thời gian. Mặt ngoài vỏ cây có màu xám nhạt.
Phiến lá có dạng hình bầu dục hoặc hình thoi hẹp, có khi bắt gặp các lá có hình tim. Mặt dưới của cây phủ một lớp lông mịn như nhung.
Cụm hoa mọc ở ngọn hoặc nách lá phía trên thành chùy. Mỗi chùy gồm 3-8 bông hoa. Hoa đực không có cuống, hoa cái gần như không có cuống.
Bầu có lông mềm.
Quả tròn hoặc hình bầu dục dẹt, to khoảng 4,5mm
Bộ phận dùng: Lá, thân, hoa, vỏ, quả.
Công dụng
Y học cổ truyền
Quả có vị chua, được sử dụng trong các trường hợp bị ho và sưng phổi.
Hoa được dùng trong các trường hợp tê thấp.
Vỏ cây được dùng để làm thuốc bổ, trị tiêu chảy.
Lá cây giã nát, đắp ngoài trị đau đầu.
Nhân dân Campuchia còn sử dụng vỏ và cành non của cây để làm thuốc.
Người dân Vân Nam của Trung Quốc dùng lá để trị lở đầu, da bị ngứa ngáy ở trẻ em. Thân và cành của cây để làm thuốc trị bế kinh và các trường hợp rối loạn kinh nguyệt.
Y học hiện đại
Chòi mòi (Antidesma ghaesembilla) chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học chủ yếu là glycosid, tannin và nhựa. Các nghiên cứu chỉ ra tiềm năng sinh học của chòi mòi:
- Hạ đường huyết: cao chiết methanol làm giảm glucose máu khoảng 54–56% sau 21 ngày trên mô hình chuột cống
- Chống oxy hóa: nghiên cứu in vitro cao chiết methanol có khả năng bắt gốc tự do DPPH, ABTS và có hoạt tính khử
- Kháng khuẩn: cao chiết methanol ức chế các vi khuẩn như Salmonella typhi, Bacillus cereus, Pseudomonas aeruginosa, Shigella dysenteriae
- An thần – giải lo âu: cao chiết methanol từ cây làm giảm hoạt động vận động, kéo dài thời gian ngủ do thiopental và tăng thời gian ở tay mở trong mê lộ chữ thập thông qua cơ chế liên quan ức chế thần kinh trung ương trên mô hình chuột
Ứng dụng và một số bài thuốc dân gian
- Tiêu chảy: Vỏ cây chòi mòi, Vỏ cây Van núi, Gáo. Mỗi vị dùng khoảng 1 nắm. Thêm 600ml nước sôi, hãm lấy nước, chia làm 2-3 lần trong ngày.
- Thuốc bổ cho phụ nữ mới sinh: 7 miếng vỏ cây Chòi mòi có chiều dài khoảng 5-6m, rộng khoảng 2 đốt ngón tay. Dứa thơm dùng một lượng tương đương. Sắc cùng 3 bát nước cho đến khi còn ⅓, uống trong ngày giúp da dẻ đẹp hơn, hồi phục sức khỏe.
- Điều kinh: Cành non cây Chòi mòi và rễ cây đu đủ sử dụng 1 lượng bằng nhau (khoảng 1 nắm). Thêm 2-3 bát nước đun sôi trong 1-2 giờ và uống.
- Đau đầu: Lá cây Chòi mòi đem giã nát, đắp vào đầu khi trẻ bị cảm cúm.
.png)