Lòng mang lá phong là loài cây gỗ thuộc họ Cẩm quỳ (Malvaceae), phân bố tại khu vực Nam Á và Đông Nam Á. Vỏ thân, lá và hoa được sử dụng trong y học cổ truyền của một số quốc gia châu Á. Các nghiên cứu hóa thực vật và dược lý tập trung vào thành phần flavonoid, triterpenoid, phytosterol, phytoceramide cùng các hoạt tính chống viêm, giảm đau, điều hòa chuyển hóa glucose và kích thích biệt hóa tế bào tạo xương.

Tổng quan
Tên gọi khác: Lòng mán lá phong
Tên khoa học: Pterospermum acerifolium (L.) Willd.
Họ thực vật: Malvaceae – Họ Cẩm quỳ
Phân bố và sinh thái: Lòng mang lá phong có vùng phân bố tự nhiên từ Nepal, khu vực Himalaya đến miền nam Trung Quốc và bán đảo Malaysia. Loài được ghi nhận tại Ấn Độ, Bangladesh, Nepal, Myanmar, Lào, Thái Lan, Việt Nam và Malaysia. Ngoài vùng phân bố tự nhiên, cây còn được du nhập vào Pakistan và một số đảo thuộc vùng Caribe. Cây sinh trưởng trong rừng nhiệt đới ẩm, rừng thường xanh, rừng hỗn giao cây họ Dầu, rừng thứ sinh và rừng trên núi đá vôi.
Đặc điểm thực vật
Cây gỗ lớn, cao 15–30 m, thân thường thẳng, gốc có thể phát triển bạnh vè. Vỏ thân màu xám, tương đối nhẵn. Cành non hình trụ, phủ lông màu nâu vàng, về sau giảm dần lông che chở, có sẹo lá nổi rõ.
Lá đơn, mọc so le, phiến lá chất da, hình thái biến đổi từ hình trứng rộng, hình thuôn, hình trứng ngược đến gần tròn. Phiến lá dài 24–34 cm, rộng 14–29 cm; gốc lá hình tim, đầu lá cụt, tròn hoặc nhọn, mép nguyên hoặc có răng tù. Lá non thường dạng khiên, chia thùy hình chân vịt. Mặt trên ít lông hoặc gần như nhẵn, mặt dưới phủ dày lông hình sao màu vàng xám. Gân lá nổi rõ ở mặt dưới. Cuống lá có thể đính ở mép hoặc phía trong phiến lá.
Hoa lớn, lưỡng tính, mọc đơn độc hoặc thành cụm 1–3 hoa ở nách lá, màu trắng, có mùi thơm. Đài gồm năm lá đài hình dải, mặt ngoài phủ lông màu nâu, mặt trong có lông trắng. Tràng gồm năm cánh hẹp, dài. Bầu trên, có năm ô, chứa nhiều noãn.
Quả nang hóa gỗ, hình trụ hoặc hình thoi, có năm van, khi chín nứt thành năm mảnh. Quả dài 10–15 cm, rộng 5–5,5 cm, mặt ngoài phủ lông màu nâu đỏ. Hạt nhiều, dẹt, hình trứng lệch, mang cánh mỏng màu nâu, thích nghi với phát tán nhờ gió.
Công dụng
Y học cổ truyền
Bộ phận dùng: Lá, hoa và vỏ thân.
Trong y học cổ truyền Ấn Độ, Lòng mang lá phong được sử dụng với công dụng cầm máu, giảm đau, chống viêm, nhuận tràng, trị giun và hỗ trợ điều trị đái tháo đường. Các tài liệu dân tộc thực vật học còn ghi nhận việc sử dụng cây trong những trường hợp đau bụng, đau tai, viêm loét và một số bệnh ngoài da.
Lá được sử dụng làm thuốc cầm máu và chữa đái tháo đường theo kinh nghiệm dân gian. Hoa được dùng làm thuốc bổ, giảm đau và chữa các chứng viêm. Vỏ thân là một trong những bộ phận được nghiên cứu dựa trên kinh nghiệm sử dụng trong điều trị đái tháo đường (Chatterjee và cộng sự, 2012; Rathinavelusamy và cộng sự, 2014).
Y học hiện đại
Các nghiên cứu hóa thực vật trên Lòng mang lá phong đã xác định nhiều nhóm hợp chất, chủ yếu gồm flavonoid, triterpenoid, phytosterol, phytoceramide, lactone và các dẫn chất glycoside. Thành phần hóa học có sự khác biệt giữa lá, hoa, vỏ thân và vỏ hạt.
- Flavonoid: Lá chứa kaempferol-3-O-β-D-galactoside (trifolin), luteolin, luteolin-7-O-β-D-glucoside và luteolin-7-O-β-D-glucuronide. Dixit và cộng sự (2011) nghiên cứu cao ethanol của hoa, phân lập được 17 hợp chất, trong đó có hai flavone mới: Pterospermin A: 4′-(2-methoxy-4-(1,2,3-trihydroxypropyl)phenoxy)luteolin, Pterospermin B: 5,7,3′-trihydroxy-6-O-β-D-glucopyranosyl flavone. Cấu trúc các hợp chất được xác định bằng phương pháp phổ khối lượng (MS) và phổ cộng hưởng từ hạt nhân một chiều, hai chiều (1D-NMR, 2D-NMR). Paramaguru và cộng sự (2014) sử dụng phương pháp HPLC để phân tích phân đoạn có hoạt tính hạ glucose huyết từ hoa, xác định quercetin và apigenin là hai thành phần chính.
- Lactone: Trong nghiên cứu của Dixit và cộng sự (2011), một hợp chất lactone mới được phân lập từ cao ethanol hoa, có tên pterospermin C (3,5-dihydroxyfuran-2(5H)-one). Hợp chất này thể hiện hoạt tính kích thích biệt hóa và khoáng hóa tế bào tạo xương trong điều kiện nuôi cấy.
- Triterpenoid và phytosterol: Các nghiên cứu hóa thực vật được tổng hợp bởi Paramaguru và cộng sự (2013) ghi nhận β-amyrin, β-sitosterol và các dẫn chất sterol glycoside phân lập từ dịch chiết ether dầu hỏa của hoa khô. Cơ sở dữ liệu IMPPAT (Indian Medicinal Plants, Phytochemistry and Therapeutics) còn ghi nhận sự hiện diện của friedelin, lupeol, betulin, bauerenol và β-sitosterol trong lá. Tuy nhiên, các dữ liệu này cần được đối chiếu với công trình phân lập ban đầu khi sử dụng để xây dựng tiêu chuẩn hóa dược liệu.
- Phytoceramide và phytosterol glucoside: Dixit và cộng sự (2012) phân lập từ vỏ hạt Lòng mang lá phong chín hợp chất, bao gồm hai phytoceramide, hai phytosterol glucoside acyl hóa và năm hợp chất đã biết. Đây là những thành phần đáng chú ý trong nghiên cứu hoạt tính kích thích tạo xương của loài.
- Carbohydrate và các thành phần khác: Các tài liệu hóa thực vật ghi nhận thành phần carbohydrate trong vỏ thân gồm acid D-galacturonic, D-galactose và α-rhamnose, với tỷ lệ mol tương ứng 5:3:3. Hoa còn chứa n-triacontanol, các dẫn chất lipid và hydrocarbon mạch dài. Kết quả sàng lọc định tính cao methanol hoa của Mazumder và cộng sự (2008) ghi nhận sự hiện diện của alkaloid, saponin, tannin, glycoside, phenolic và flavonoid.
Tác dụng dược lý:
- Tác dụng chống viêm: Mazumder và cộng sự (2008) đánh giá tác dụng chống viêm của cao methanol hoa Lòng mang lá phong trên mô hình gây phù chân bằng carrageenan và mô hình tạo u hạt bằng viên bông trên chuột cống. Cao chiết được sử dụng đường uống với liều 200 và 400 mg/kg thể trọng, có khả năng ức chế phản ứng viêm phụ thuộc liều.
- Tác dụng giảm đau: Trong cùng nghiên cứu, cao methanol hoa ở liều 200 và 400 mg/kg thể trọng thể hiện hoạt tính giảm cảm thụ đau trên chuột nhắt thông qua các mô hình gây đau quặn bụng bằng acid acetic, gây đau bằng formalin và thử nghiệm nhúng đuôi. Kết quả gợi ý cao chiết có khả năng tác động đến quá trình cảm thụ đau.
- Hoạt tính chống oxy hóa và bảo vệ DNA: Paramaguru và cộng sự (2013) nghiên cứu các dịch chiết và phân đoạn từ lá, hoa và vỏ thân bằng các phương pháp đánh giá khả năng trung hòa gốc tự do DPPH, gốc hydroxyl, hoạt tính chống oxy hóa toàn phần và ức chế peroxy hóa lipid trên dịch đồng nhất gan chuột. Khả năng bảo vệ DNA được đánh giá trên mô hình plasmid PT257R/T. Kết quả cho thấy các phân đoạn ethyl acetate từ lá, hoa và vỏ thân có hoạt tính nổi bật hơn những dịch chiết và phân đoạn khác, đồng thời có hàm lượng phenolic và flavonoid tương đối cao. Nghiên cứu cũng xây dựng sắc ký đồ dấu vân tay HPTLC cho các phân đoạn có hoạt tính.
- Tác dụng hạ glucose huyết: Rathinavelusamy và cộng sự (2014) nghiên cứu vỏ thân Lòng mang lá phong thông qua các phương pháp mô phỏng phân tử, đánh giá khả năng ức chế enzym α-amylase in vitro và khảo sát hoạt tính chống đái tháo đường trên động vật thực nghiệm. Nghiên cứu cung cấp cơ sở bước đầu về khả năng tác động đến quá trình tiêu hóa carbohydrate và điều hòa glucose huyết của dược liệu. Paramaguru và cộng sự (2014) tiếp tục nghiên cứu cao ethanol 50% của hoa và các phân đoạn thu được từ cao chiết. Phân đoạn hoạt tính PAFE2, sử dụng với liều 30 mg/kg trên chuột mắc đái tháo đường typ 2 gây bằng streptozotocin kết hợp nicotinamide, làm giảm có ý nghĩa thống kê glucose huyết lúc đói so với nhóm chứng bệnh (p < 0,001). Trên dòng tế bào cơ L6, PAFE2 làm tăng thu nhận glucose 32,6 ± 1,93% so với đối chứng. Khi có mặt wortmannin, chất ức chế phosphoinositide 3-kinase (PI3K), mức tăng thu nhận glucose giảm xuống còn 13,7 ± 2,51%. Kết quả gợi ý sự tham gia của con đường tín hiệu PI3K trong cơ chế điều hòa thu nhận glucose ở mô ngoại vi. Tuy nhiên, nghiên cứu mô bệnh học không ghi nhận sự cải thiện rõ rệt của tế bào β tuyến tụy. Quercetin và apigenin được xác định là hai thành phần chính của phân đoạn hoạt tính bằng HPLC.
- Hoạt tính kích thích tạo xương: Dixit và cộng sự (2011) đánh giá tám hợp chất phân lập từ cao ethanol hoa trên mô hình nuôi cấy tế bào tạo xương nguyên phát của chuột cống. Trong số đó, các hợp chất mang số hiệu 1, 3 và 4, bao gồm pterospermin A và pterospermin C, có khả năng thúc đẩy biệt hóa và khoáng hóa tế bào tạo xương. Hoạt tính được đánh giá thông qua phosphatase kiềm (ALP) và phương pháp nhuộm Alizarin Red S nhằm xác định sự lắng đọng khoáng chất trong chất nền ngoại bào. Nghiên cứu tiếp theo của Dixit và cộng sự (2012) tập trung vào các phytoceramide và phytosterol glucoside acyl hóa phân lập từ vỏ hạt, mở rộng hướng nghiên cứu các hợp chất có hoạt tính tạo xương của loài.
- Các hoạt tính sinh học khác: Tổng quan của Jena và cộng sự (2023) ghi nhận các hướng nghiên cứu về hoạt tính kháng vi sinh vật, bảo vệ gan, chống loét dạ dày, hỗ trợ liền vết thương, chống giun sán, ức chế miễn dịch và điều hòa lipid huyết.














.png)