Tác dụng đa năng của lô hội

Khái quát về lô hội 

Lô hội thuộc chi Aloe, họ Asphodelaceae. Lá có dạng dày, mọng nước, bao bọc bởi lớp vỏ xanh chứa nhiều glycosid đắng, bên trong là lớp thịt gel trong suốt – phần có giá trị dược liệu cao nhất. Gel nha đam gồm hơn 95% là nước, nhưng 5% còn lại lại là kho tàng hoạt chất mà thiên nhiên “nén đặc”: polysaccharid, enzym như bradykinase, vitamin A – C – E, khoáng chất (kẽm, magiê, kali), axit amin, anthraquinon, saponin.

Điều đặc biệt của lô hội là tính thích nghi mạnh với môi trường khô hạn, buộc cây phải sản sinh nhiều hợp chất bảo vệ tế bào. Chính những hợp chất này – vốn dùng để bảo vệ cây – lại mang giá trị chữa lành đối với cơ thể con người.

Tác dụng đối với làn da, giá trị từ gốc đến ngọn

Khi nhắc đến lô hội, phần lớn mọi người nghĩ ngay đến công dụng làm đẹp da. Tuy nhiên, tác dụng của lô hội đối với da không chỉ đơn thuần là làm mát hay dưỡng ẩm, mà là quá trình tác động sâu từ cấp độ tế bào.

Làm dịu da – hạ nhiệt tức thời

Gel nha đam có cấu trúc gần giống chất nền của da, nên khi bôi lên da nhanh chóng: làm dịu cảm giác bỏng rát, giảm sưng viêm, hạ nhiệt vùng da kích ứng.

Đây là lý do lô hội được dùng nhiều trong trường hợp: cháy nắng, bỏng nhẹ, côn trùng cắn, dị ứng mỹ phẩm.

Chất bradykinase trong lô hội có khả năng ức chế phản ứng viêm cục bộ, khiến da “dịu đi” rất nhanh.

Dưỡng ẩm sâu, phục hồi hàng rào bảo vệ da

Lô hội mang đặc tính giữ nước mạnh. Polysaccharid trong gel tạo ra một lớp màng hydrat hóa giúp da: duy trì độ ẩm lâu, hạn chế mất nước qua biểu bì, mềm mại hơn.

Cơ chế giữ nước của lô hội tự nhiên hơn, an toàn hơn so với các chất dưỡng ẩm tổng hợp.

Tăng sinh collagen, chống lão hóa từ bên trong

Một trong những hoạt chất quý của nha đam là sterol thực vật và glucomannan – chất kích thích nguyên bào sợi trong da. Điều này giúp: tăng sản xuất collagen, làm đầy những vùng da mỏng, cải thiện độ đàn hồi, giảm nếp nhăn.

Làm lành vết thương – tái tạo mô

Lô hội giúp tái tạo tế bào da nhanh hơn nhờ: các enzym kích thích phân chia tế bào, sự gia tăng tuần hoàn tại vùng tổn thương, polysaccharid đóng vai trò “khung nền” giúp tế bào bám vào.

Vì vậy trong dân gian, lô hội được xem là “thuốc bỏng thiên nhiên”.

Kháng khuẩn và làm sạch – hỗ trợ trị mụn

Lô hội chứa các hoạt chất kháng khuẩn nhẹ như: saponin, anthraquinon, axit salicylic tự nhiên.

Những chất này: ức chế vi khuẩn gây mụn, làm sạch bã nhờn, giảm viêm quanh nốt mụn.

Điểm đặc biệt là lô hội có tác dụng giảm viêm mà không gây khô da, khác với nhiều thuốc trị mụn mạnh.

Tác dụng đối với hệ tiêu hóa

Lô hội là một trong những loài cây hiếm hoi có khả năng tác động đa chiều lên hệ tiêu hóa: từ nhu động ruột, niêm mạc dạ dày đến sự cân bằng vi sinh trong đường ruột.

Giảm viêm niêm mạc dạ dày, hỗ trợ bệnh trào ngược & loét nhẹ

Gel nha đam chứa nhiều polysaccharid có tính chất bao phủ niêm mạc, giúp: giảm kích thích axit, giảm nóng rát thượng vị, hỗ trợ lành loét nhẹ, giảm viêm nhiễm trong dạ dày.

Những người bị trào ngược thường nhận thấy cảm giác dễ chịu khi dùng nha đam.

Kích thích tiêu hóa, cân bằng dịch vị

Các enzym amylase, lipase có trong lô hội hỗ trợ phân giải tinh bột và chất béo, giúp: giảm đầy bụng, hỗ trợ tiêu hóa chậm, giảm cảm giác khó tiêu.

Tác dụng nhuận tràng nhẹ

Vỏ ngoài của lô hội chứa anthraquinon – chất có khả năng kích thích nhu động ruột, giúp: giảm táo bón, làm mềm phân, tăng khả năng đào thải tự nhiên.

Tuy nhiên phần này không được dùng bừa bãi, vì anthraquinon mạnh và dễ gây đau bụng nếu dùng sai cách.

Cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Nha đam có đặc tính kháng khuẩn nhẹ, giúp làm giảm vi khuẩn gây hại, đồng thời nuôi dưỡng lợi khuẩn nhờ polysaccharid – vốn là “thức ăn” tốt cho hệ vi sinh.

Đây là lý do nhiều người dùng gel nha đam để cải thiện tình trạng: rối loạn tiêu hóa nhẹ, nóng trong người, táo bón do ăn uống.

Tác dụng đối với gan, thải độc & chống oxy hóa

Một trong những tác dụng ít được nhắc đến nhưng rất đáng giá của lô hội là khả năng giải độc gan.

Chống oxy hóa, bảo vệ tế bào gan

Vitamin C, E, beta-caroten và các phenolic trong nha đam có khả năng: trung hòa gốc tự do, giảm tổn thương tế bào gan, hạn chế quá trình viêm mạn tính.

Thải độc tự nhiên

Lô hội giúp tăng cường hoạt động của: hệ lympho, quá trình lọc thải tự nhiên, sự bài tiết qua đường ruột.

Hỗ trợ chức năng gan trong các tình trạng quá tải

Đối với người: ăn nhiều dầu mỡ, thường uống rượu bia, thức khuya, sinh hoạt thất thường,

lô hội giúp hạ men gan nhẹ và giảm gánh nặng lên gan nhờ đặc tính nhuận tràng – kháng viêm – chống oxy hóa.

Tác dụng đối với hệ miễn dịch, củng cố sức đề kháng

Lô hội có khả năng ảnh hưởng đến hệ miễn dịch theo hai cách: tăng cường và điều hòa.

Tăng cường sức đề kháng

Các polysaccharid trong nha đam kích thích hoạt động của: đại thực bào, tế bào NK (natural killer), hệ thống bổ thể.

Nhờ đó, cơ thể: tăng khả năng chống vi khuẩn, tăng sức chống lại virus, nhanh hồi phục sau bệnh.

Điều hòa miễn dịch, giảm phản ứng dị ứng

Một số thành phần của lô hội có khả năng: giảm phóng thích histamin, giảm tình trạng viêm mạn tính mức độ nhẹ, điều chỉnh phản ứng quá mức của hệ miễn dịch.

Vì vậy, nha đam thích hợp với người có cơ địa nóng trong, hay ngứa ngáy, dễ mẩn đỏ.

Tác dụng đối với máu & chuyển hóa

Lô hội không chỉ tốt cho da và tiêu hóa; nó còn liên quan đến chuyển hóa đường – mỡ – tuần hoàn máu.

Hỗ trợ ổn định đường huyết

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng: polysaccharid trong nha đam giúp tăng độ nhạy insulin, giảm hấp thu đường vào máu, giảm sản xuất glucose ở gan.

Vì vậy, nhiều người dùng lô hội như hỗ trợ cho người tiền tiểu đường (không thay thế thuốc).

Giảm lipid máu nhẹ

Lô hội giúp: giảm cholesterol xấu LDL, tăng HDL, hỗ trợ thanh lọc mạch máu.

Cải thiện tuần hoàn, giảm viêm trong mạch

Lô hội chứa chất giãn mạch nhẹ và kháng viêm, giúp tăng lưu thông máu ở mức độ tế bào.

Tác dụng đối với tóc & da đầu

Không chỉ da mặt, gel nha đam còn là “thần dược” cho tóc.

Làm dịu da đầu – giảm ngứa

Gel nha đam có khả năng giảm kích ứng da đầu, đặc biệt ở những người: gàu nhiều, viêm da tiết bã, da đầu khô, ngứa mạn tính.

Kích thích mọc tóc

Nha đam: cung cấp vitamin A – C – E, tăng tuần hoàn khu vực nang tóc, thúc đẩy tóc mọc nhanh hơn.

Làm mềm – dưỡng tóc

Polysaccharid giúp sợi tóc: mềm hơn, bớt xơ rối, giảm hư tổn.

Tác dụng đối với thần kinh – tâm lý

Ít người biết rằng nha đam còn mang lại tác dụng: làm dịu hệ thần kinh, giảm stress oxy hóa, cải thiện giấc ngủ.

Một số hợp chất trong lô hội có khả năng làm giảm căng thẳng thông qua trục ruột – não.

Tác dụng của lô hội theo đông y 

Trong kho tàng dược liệu phương Đông, có những vị thuốc vừa dung dị vừa sắc bén, vừa mộc mạc vừa tinh tế trong công năng. Lô hội – còn gọi là lô căn, lô hội tử – là một vị thuốc như vậy. Trong mắt người đời thường, lô hội chỉ là loại cây mọng nước, lá dày, chứa gel trong suốt. Nhưng dưới lăng kính Đông y, lô hội lại là vị thuốc mang tính “song hành”: vừa công phạt vừa nhu dưỡng, vừa thanh nhiệt vừa hoạt tràng, vừa giải độc ngoài da vừa điều chỉnh hỏa khí trong cơ thể.

Vị đắng – tính hàn: gốc rễ của tác dụng thanh nhiệt

Lô hội mang vị đắng, một vị thuộc hành Hỏa nhưng lại có tác dụng tả hỏa, thanh thấp nhiệt. Đắng đi xuống, giáng tiết, thanh tâm hỏa và can hỏa. Vị đắng cũng giúp táo thấp, làm cho những tích nhiệt – tích trệ trong cơ thể được hóa giải.

Tính của lô hội là hàn, nhưng là cái hàn mát, thấm từ từ, không đột ngột, không gây tổn thương dương khí. Tính hàn này giúp thanh nhiệt trong máu, trong gan, trong ruột và trong da.

Sự kết hợp của vị đắng + tính hàn tạo ra bản chất thanh giải nhẹ nhàng, phù hợp với những chứng thuộc về nội nhiệt, táo nhiệt, thấp nhiệt hoặc huyết nhiệt.

Quy kinh Can – Vị – Đại trường

Lô hội đi vào:

• Kinh Can: giúp tả can hỏa, bình can, làm dịu những cơn cáu gắt, nóng nảy, mắt đỏ, đỉnh đầu căng tức.
• Kinh Vị: giúp thanh vị nhiệt, giảm nóng rát thượng vị, làm mát dịch vị.
• Kinh Đại trường: tác dụng nhuận tràng – tả thấp – giáng đục.
• Quy kinh vào Đại trường là điểm cốt lõi khiến lô hội trở thành vị thuốc “thông hạ” nhẹ nhàng nhưng hiệu quả, đặc biệt trong những chứng táo bón do nhiệt kết, phân khô, đại tiện khó.

Biện chứng luận trị, lô hội dùng trong những bệnh gì theo đông y?

Táo bón do nhiệt kết, đại tiện khô:

• Đây là chứng phổ biến nhất. Người bệnh thường: miệng đắng, người nóng, bụng hơi đầy, đại tiện khô và khó.
• Đông y xếp vào Thực nhiệt ở Đại trường. Lô hội giúp tả nhẹ, nhuận, thông. Vì gel giàu tân dịch nên thông mà không làm hao khí.

Nóng trong, huyết nhiệt sinh mụn nhọt:

• Người bị: nổi mụn đỏ, sưng, da mặt nóng, mẩn ngứa khi ăn đồ cay nóng,
• thường thuộc thể Huyết nhiệt – thấp nhiệt. Lô hội thanh nhiệt huyết, mát da, giải độc.

Can hỏa vượng – cáu gắt – mắt đỏ:

• Thể bệnh có biểu hiện: mắt đỏ, miệng đắng, thường giận dữ, mặt nóng bừng.
• Lô hội đi vào Can, giúp làm dịu hỏa khí.

Tỳ vị nhiệt – đau rát dạ dày nhẹ:

• Người bị vị nhiệt thường: nóng rát thượng vị, khô miệng, ợ nóng.
• Lô hội thanh vị hỏa, nhưng tác dụng nhẹ nên dùng cho trường hợp cấp độ nhẹ – trung bình.

Da tổn thương – bỏng nhẹ – côn trùng đốt:

• Trong Đông y, đây thuộc phạm trù ngoại cảm – độc tà kích thích bì phu.
• Lô hội có thể bôi ngoài để: giảm đau, giảm đỏ, giúp da tái tạo.

Lô hội trong thực dược – ẩm dược

Dù là vị thuốc, lô hội cũng thường xuất hiện trong ẩm thực như một dạng thực dưỡng: thức uống mát gan, món ăn bổ tân dịch, dùng trong mùa hè để thanh nhiệt.

Sức mạnh của lô hội không đến từ vị mạnh, mà đến từ tính mát – êm – bền – nuôi dưỡng từ từ.

Những lưu ý trong đông y khi dùng lô hội

Lô hội không dùng cho:

• Phụ nữ mang thai (vì có thể kích thích đại tràng quá mức),
• Người tỳ vị hư hàn (dễ đau bụng),
• Người tiêu chảy,
• Bệnh nhân đang mất nước.

Lô hội là vị thuốc thiên về hàn, nên người thể hàn cần phối vị ấm để cân bằng.

Lô hội là món quà mà thiên nhiên ban tặng cho con người, mang giá trị toàn diện hơn nhiều người vẫn nghĩ. Từ một loài cây mọng nước sống giữa nắng gắt, nha đam tạo ra những hoạt chất giúp nó thích nghi, và chính những hoạt chất ấy lại trở thành giải pháp chữa lành cho con. Tất cả những công dụng ấy kết hợp tạo nên một bức tranh hoàn mỹ về lô hội – một vị thuốc tự nhiên, an toàn, rẻ tiền nhưng hiệu quả sâu sắc.

BS. Phương Anh (Thọ Xuân Đường)